Tradita apo progresi, sistemi i duhur i vlerave në një shoqëri moderne

Në këtë bashkëbisedim të Prishtina Talks, profesori Vehap Kola nga Tirana — me prejardhje nga Veriu i Shqipërisë, doktor i filozofisë dhe pjesëmarrës aktiv në debatin publik shqiptar — trajton në thellësi një prej dilemave më të mëdha të kohës sonë: tradita apo progresi — cili është sistemi i duhur i vlerave për një shoqëri moderne?

Kola fillon me përcaktimin konceptual të termave. "Tradita" nuk është "një moment i ngrirë në kohë" siç e keqkuptojnë shpesh modernët, por është "akumulimi i urtë i përvojës së shoqërive njerëzore" — një lëvizje e vazhdueshme që sjell në kohën tonë vlerat, mësimet dhe strukturat që kanë kaluar testin e shekujve. "Progresi", nga ana tjetër, është një koncept më i ri që lindi në momentin kur perëndimi vendosi të shkëputej nga tradita e vet — të mos e njihte më si burim autoriteti. Ky shkëputje, argumenton Kola, është ajo që përcakton "modernitetin" perëndimor, dhe që sot shtrihet globalisht si model dominues.

Në pjesën qendrore, Kola gjurmon origjinat e këtij dallimi historikisht: nga rënia e Perandorisë Romake të Perëndimit, përmes miksimit të filozofisë greke me krishterimin, deri te Reformacioni — që sipas tij shënon momentin kritik ku perëndimi vendosi të hedhë poshtë autoritetin e traditës katolike dhe të ndërtojë një organizim hierarkik të ri të shoqërisë. Duke iu referuar René Guénon-it — një prej mendimtarëve më të thellë të kritikës së modernitetit — Kola argumenton se moderniteti perëndimor u ndërtua sistematikisht duke mohuar burimin e vet tradicional, dhe kjo ka pasoja të thella për shoqëritë e sotme që përpiqen të përqafojnë "vlerat moderne" pa e ditur çka po humbin.

Ligjërata mbyllet me aplikimin te konteksti shqiptar: si mund të ndërtohet një shoqëri moderne pa e shkëputur veten nga trashëgimia — nga feja, nga zakonet, nga strukturat familjare, nga vlerat morale që kanë mbajtur popullin shqiptar për shekuj — dhe pse pyetja "tradita apo progresi" nuk është vërtet një dilemë, sepse një modernitet pa traditë është një modernitet i cunguar dhe në fund vetëshkatërrues.

Disa pika që trajtohen: 📌 Përcaktimi i termave: çka është tradita dhe çka është progresi 📌 Tradita si "akumulim i urtë i përvojës" — jo moment i ngrirë 📌 Moderniteti si shkëputje e perëndimit nga trashëgimia 📌 René Guénon dhe kritika e modernitetit 📌 Rënia e Romës Perëndimore dhe formimi i traditës perëndimore 📌 Reformacioni si moment kritik i shkëputjes 📌 Filozofia greke, krishterimi katolik dhe hierarkitë shoqërore 📌 Aplikimi te shoqëria shqiptare: modernitet pa shkëputje

📍 Prishtina Talks

Mendimet dhe qëndrimet e shprehura nga mysafirët tanë janë të vetë folësve dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht qëndrimet e Prishtina Talks.