Sanxhaku, Histori e dhimbjes kombëtare

Në këtë prezantim të Prishtina Talks, Ismet Azizi — studiues i historisë së Sanxhakut me formim në gjeografi — trajton historinë e dhimbshme dhe të pak-njohur të Sanxhakut, një territor me rëndësi të veçantë për historinë shqiptare që sot ndodhet i ndarë mes Serbisë dhe Malit të Zi. Ligjërata është njëkohësisht dëshmi personale, dokumentim historik dhe thirrje për historiografinë shqiptare që t'i kthehet me seriozitet një pjese të harruar të trashëgimisë kombëtare.

Azizi fillon me kujtimet personale — si u njoh vetë me çështjen e Sanxhakut përmes katedrës së gjeografisë ku pashallëqet e Sanxhakut u trajtonin vetëm në lidhje me shqiptarët — dhe si vetë pati fatin të kalojë dhe të njohë popullsinë e atyre trojeve. Ai analizon si sistemi arsimor komunist në Kosovë ndaloi hapjen e shkollave shqipe në Novi Pazar dhe në qytetet tjera të Sanxhakut, dhe si serbizimi i imponuar krijoi një ndarje kulturore dhe identitare mes shqiptarëve në trojet e tyre historike.

Në pjesën qendrore, Azizi paraqet një lexim gjeografik-historik të thellë: Sanxhaku është pjesë historike e Dardanisë, dhe qyteti më i njohur — Novi Pazar (Yeni Pazar në turqisht, "Pazari i Ri") — u themelua për të zëvendësuar pazarin e vjetër. Ai analizon strukturën fetare-etnike të popullsisë — shqiptarët muslimanë dhe katolikë, boshnjakët, serbët — dhe si Kongresi i Berlinit (1878) dhe zhvillimet e mëpasme e ndanë Sanxhakun në mënyrë të tillë që të thyente lidhjet historike shqiptare. Ai shqyrton rolin e Kelmendasve dhe fiseve tjera shqiptare në rajon, si dhe pretendimet historike të Serbisë dhe Malit të Zi.

Ligjërata mbyllet me analizë të gjendjes së sotme: pse Sanxhaku mbetet një "çështje e brendshme e Serbisë" në planin ndërkombëtar, si funksionon presioni demografik dhe kulturor mbi popullsinë muslimane atje, dhe pse historiografia shqiptare ka detyrimin moral t'i kthehet këtij territori — jo për të prishur raportet me shtetet fqinje, por për të mbrojtur trashëgiminë historike dhe kulturore që i takon popullit shqiptar.

Disa pika që trajtohen: 📌 Sanxhaku si pjesë historike e Dardanisë 📌 Origjina e Novi Pazarit (Yeni Pazar) si "Pazari i Ri" 📌 Ndalimi i shkollave shqipe në sistemin komunist 📌 Ndarja etno-fetare: shqiptarë, boshnjakë, serbë 📌 Kongresi i Berlinit (1878) dhe pasojat për Sanxhakun 📌 Roli i Kelmendasve dhe fiseve tjera shqiptare 📌 Pretendimet historike të Serbisë dhe Malit të Zi 📌 Detyra e historiografisë shqiptare për këtë territor

📍 Prishtina Talks

Mendimet dhe qëndrimet e shprehura nga mysafirët tanë janë të vetë folësve dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht qëndrimet e Prishtina Talks.