Shqipëria totalitare dhe njeriu i ri

Në këtë prezantim të Prishtina Talks, Ergys Mërtiri — publicist dhe komentator i njohur i çështjeve politike, kulturore dhe sociale — trajton në thellësi natyrën e totalitarizmit shqiptar dhe projektin komunist të "krijimit të njeriut të ri". Duke u nisur nga korniza teorike e Hannah Arendt-it, që identifikon dy shtylla të shoqërisë totalitare — terrorin dhe logjikën totalitare — Mërtiri e vendos regjimin e Enver Hoxhës në kontekstin më të gjerë të totalitarizmit modern, duke argumentuar se komunizmi shqiptar ishte një nga variantet më ekstreme të kësaj forme historike të shtypjes.

Mërtiri përdor konceptin e Zygmunt Bauman-it për "modernitet të ngurtë" (shoqëritë totalitare si komunizmi) përballë "modernitetit të lëngshëm" (shoqëritë liberale), dhe argumenton se të dyja janë forma të të njëjtit projekt modern të kontrollit të shoqërisë — vetëm përmes mjeteve të ndryshme. Ai përshkruan me hollësi mekanizmat konkretë të komunizmit shqiptar: Sigurimin e Shtetit që "atomizoi" shoqërinë duke e shtyrë frikën deri në intimitet, luftën kundër familjes si njësi natyrore, indoktrinimin sistematik, dhe krimet konkrete nga kampet e Maliqit e Tepelenës te vrasja e grave shtatzëna.

Në pjesën e dytë, Mërtiri kalon te pyetja më e vështirë: si vazhdojnë të veprojnë sot pasojat e këtij regjimi — në politikën, në akademinë dhe në kulturën shqiptare? Ai identifikon rreziqet e reja të "totalitarizmit të lehtë" në format e sotme të kontrollit shoqëror, dhe argumenton se fara e totalitarizmit mbetet e gjallë kudo ku pushteti pretendon të "krijojë njeriun e ri" dhe ta zhdukë shoqërinë civile të pavarur. Ligjërata mbyllet me pyetjen praktike se si mund të mbrohen sot vlerat, familja dhe komunitetet nga rreziqet e reja totalitare, edhe pse ato vijnë tani në formë të re dhe të pariparuar.

Disa pika që trajtohen: 📌 Dy shtyllat e shoqërisë totalitare sipas Hannah Arendt: terrori dhe logjika totalitare 📌 Zygmunt Bauman: modernitet i ngurtë kundër atij të lëngshëm 📌 Komunizmi si formë e modernitetit, jo e kundërt me të 📌 Sigurimi i Shtetit dhe "atomizimi" i shoqërisë shqiptare 📌 Krimet konkrete: kampet e Maliqit, Tepelenës, gratë shtatzëna të vrara 📌 Projekti i "njeriut të ri" dhe lufta kundër familjes 📌 Trashëgimia e sotme: pasojat në politikë, akademi dhe kulturë 📌 Rreziqet e "totalitarizmit të lehtë" në format e sotme

📍 Prishtina Talks