Arratisja për të besuar

Në këtë bisedë të Prishtina Talks, Burhan Fili — hoxhë, poet, shkrimtar dhe një ndër veprimtarët më të njohur të fesë islame në mërgatën shqiptare — rrëfen historinë e arratisjes së tij nga Shqipëria komuniste dhe rrugëtimin që e çoi nga bregu i liqenit deri në Shtetet e Bashkuara, në Kajro e sërish në atdhe pas gati dy dekadash.

Fili nuk e nis rrëfimin nga arratisja, po nga një pyetje më e vështirë: pse feja ishte dobësuar shumë para se të ndalohej zyrtarisht. Përgjigjen e gjurmon te rënia e hilafetit dhe ndjesia e "jetimit" që la pas te muslimanët e botës, te ndërprerja e haxhit — që për shqiptarët ishte dritarja e vetme drejt botës — dhe te izolimi i vendit pas marrëveshjeve të mëdha të pasluftës. Ai kujton fshatin ku haxhiu kthehej si ambasador i një populli, dhe kohën kur mjaftonte një brez që kjo traditë të shuhej.

Pjesa qendrore e bisedës është anatomia e asaj që regjimi ia bëri familjes shqiptare: kooperativa që e nxori nënën nga shtëpia dhe ia la fëmijën çerdhes, ndërrimi i emrave, mbyllja e medreseve nëpër rrethe, heqja me dhunë e shamisë — ku, siç rrëfen Fili, gra katolike e muslimane qanin njësoj para kamionëve — dhe ndalimi zyrtar i fesë më 1967. Mbi të gjitha qëndronte frika: spiunazhi brenda familjes, ku djali raportonte për babain dhe vëllai për vëllain, dhe rregulli i Sigurimit se kudo që mblidheshin tre veta, njëri ishte i tyre. Në këtë sfond, arratisja e tij lexohet jo si ikje për bukë, po si kërkim i lirisë për të besuar — dy orë not përmes liqenit në fund të korrikut, pa dijeninë e nënës, që ajo të mos kishte çka të rrëfente nën torturë.

Pjesa e dytë ndjek jetën pas arratisjes: kampin e refugjatëve dhe qëndrimin e parë si musliman në një botë krejt të panjohur, vendimin për të studiuar në Kajro dhe takimin që i shembi propagandën se "kosovari është i pabesë", punën si imam në Amerikë dhe programin në gjuhën shqipe. Biseda mbyllet me kthimin në Shqipëri pas rënies së komunizmit — nga liqeni me not te tapeti i kuq — dhe me një porosi për bashkëpunim, për ruajtjen e familjes dhe për të mos u ndier askund inferiorë.

Disa pika që trajtohen:

📌 Pse feja u dobësua shumë para se të ndalohej zyrtarisht 📌 Rënia e hilafetit dhe ndjesia e "jetimit" te muslimanët 📌 Haxhi i ndërprerë dhe haxhinjtë si ambasadorë të një populli 📌 Izolimi i Shqipërisë dhe pema me rrënjë të prera 📌 Kooperativa, çerdhja dhe nxjerrja e nënës nga shtëpia 📌 Spiunazhi familjar: "ku mblidhen tre veta, njëri është yni" 📌 Heqja me dhunë e shamisë dhe ndalimi i fesë më 1967 📌 Nata e arratisjes përmes liqenit dhe pse nëna nuk u lajmërua 📌 Kajroja, studentët kosovarë dhe shembja e propagandës për "pabesinë" 📌 Kthimi në atdhe dhe porosia për bashkëpunim e krenari

📍 Prishtina Talks

Mendimet dhe qëndrimet e shprehura nga mysafirët tanë janë të vetë folësve dhe nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht qëndrimet e Prishtina Talks.