Historia e letërsisë shqipe, një lexim ndryshe

Në këtë prezantim të Prishtina Talks, profesori i gjuhës dhe letërsisë shqipe Besnik Jaha — studiues, poet, ligjërues në medrese dhe fakultetin e shkencave islame, menaxher i botimeve në shtëpinë botuese Bardbox, dhe kandidat për doktoraturë në lëmin e letërsisë shqipe — bën një rishikim kritik të historisë së letërsisë shqipe siç është përpiluar deri sot dhe siç mësohet në tekstet shkollore.

Jaha argumenton se historitë ekzistuese të letërsisë shqipe kanë përjashtuar sistematikisht periudha të tëra dhe autorë të tërë — sidomos letërsinë e bejtexhinjve dhe autorët muslimanë — duke krijuar një kanon të ngushtë që nuk pasqyron pasurinë reale të trashëgimisë letrare shqiptare. Ai shqyrton tri periodizimet mbizotëruese që fillojnë me "Mesharin e Gjon Buzukut" (1555) si origjinë, dhe që përfundojnë periudhën e romantizmit me vdekjen e Naim Frashërit — duke lënë jashtë periudha të gjata paramoderne dhe autorë të rëndësishëm.

Jaha analizon veprat kryesore të historiografisë letrare shqipe — nga "Literatura shqype" e Justin Rrotës (1930) te historitë e Sabri Hamitit e Rexhep Kodrës, deri te tekstet aktuale shkollore — dhe identifikon zbrazëtitë e mëdha: periudhën para Mesharit, letërsinë e bejtexhinjve si periudhë e tërë e injoruar, dhe autorët muslimanë të cilët klasifikohen ose si "islamistë" e injorohen, ose përfshihen vetëm si përjashtime. Në pjesën e dytë, ai propozon një kornizë të re periodizuese që përfshin krejt trashëgiminë letrare shqipe pa filtër ideologjik ose fetar, dhe argumenton se një histori e vërtetë kombëtare e letërsisë duhet të pranojë të gjitha komponentet e saj.

Disa pika që trajtohen: 📌 Tri periodizimet mbizotëruese të historisë letrare shqipe 📌 "Meshari" i Buzukut (1555) si origjinë e caktuar tradicionalisht 📌 Përjashtimi sistematik i bejtexhinjve nga kanoni letrar 📌 "Literatura shqype" e Justin Rrotës si histori e parë e madhe 📌 Autorët muslimanë si "islamistë" ose të injoruar 📌 Analiza kritike e historive të Sabri Hamitit dhe Rexhep Kodrës 📌 Zbrazëtitë e periudhës para Mesharit dhe pas Naim Frashërit 📌 Propozim për një periodizim gjithëpërfshirës të letërsisë shqipe

📍 Prishtina Talks